“De Friezen hebben hun landschap om zeep geholpen”

Om met de deur in huis te vallen: een groot deel van Fryslân is opgeofferd aan de schaalvergroting in de (zuivel)landbouw. De efficiency waarmee we ons weidelandschap hebben beroofd van z’n schoonheid en natuurlijke waarden heeft echter z’n langste tijd gehad. Weg met die oneindige grasmatten! Op naar een biodivers aantrekkelijk landschap zonder pijn en met een gezond klimaat. Kunnen we ook weer lekker genieten tijdens het wandelen en fietsen!

Vorig weekend las ik een ingetogen stuk in LC over de voortdurende aantasting van het bijzondere coulisselandschap rondom Bitgummole. Het is schrijnend te lezen hoezeer bewoners bijna worden gedwarsboomd in hun streven landschappelijke en natuurhistorische waarde te behouden. Het leed verergert dag na dag, de schaalvergroting in de landbouw dendert voort, alsof het walhalla alsnog kan worden bereikt. Dat terwijl in boerenkringen zelfs een van de grootste accountantsorganisaties, Countus, al tot vaststelling is gekomen dat het schaalvergrotingsverdienmodel volledig achterhaald is. Voor de boer, voor z’n inkomen, voor zijn grond, voor de kwaliteit van ons voedsel en voor onze leefomgeving. Alleen een paar grootbanken en megazuivelfabrieken eten er goed van.

Er op uit!

De provincie wil graag het wandelen en fietsen in Fryslân stimuleren en Recreatieschap Marrekrite sluit daar goed bij aan met een oproep in de krant gisteren voor steviger promotie van de milieuvriendelijke vrijetijdsbestedingen. Het draagt positief bij aan milieu en gezondheid en past uitstekend bij ons kleinschalige en fijnmazige landschap met goed bereikbare buurtschappen en dorpen. Er staat alleen nog niet bij dat er stevig geinvesteerd moet worden in de verbetering en completering van het netwerk van fiets- en wandelpaden en de aansluiting naar met name de dorpen; want als je wilt dat wandelen en fietsen gaat bijdragen, moet het wel omarmd door ons allemaal. En: laten we het alsjeblieft niet alleen doen voor ‘de toerist’ maar ook gewoon voor onszelf. Er op uit in eigen provincie!

‘n Torenflat aan de Herengracht

‘n Prima gedachte, ware het niet dat ons eens zo mooie landschap effectief naar de verdommenis is geholpen. Geert Mak liet het twee jaar geleden optekenen in Noorderbreedte (6 april 2017) naar aanleiding van de discussie en het boek over #landschapspijn van Jantien de Boer (@Jantienlc). Mak zei het treffend: “De Friezen hebben hun landschap om zeep geholpen. Alsof er een torenflat aan de Amsterdamse Herengracht is gebouwd, zo vervreemdend zijn de laatste veranderingen in het Friese weidelandschap. Wij willen controle terug over ons bestaan en over het landschap.”

Weg met drijfmest en krachtvoer

De aantrekkelijkheid van een ooit zo afwisselend landschap, dat per streek zo kenmerkend verschilde in begroeiing en beleving is verpatst aan efficiënt grondgebruik ten behoeve van met name de zuivelindustrie. Eindeloze grasmatten in vijftig tinten groen wisselen elkaar af, bomen leggen stuk voor stuk het loodje. Lekker wandelen en fietsen hoor, je kunt alle kanten opkijken zonder enige vorm van afwisseling, intimiteit of beschutting.

Sinds dat moment, twee jaar geleden, zijn we nauwelijks opgeschoten. Hier en daar een berm met bloemen maar dat is het wel. Ik pleit voor heldere keuzes. Gezond Boeren op een gezonde bodem, met korte voedselketens en betaalbare voeding, de boer weer producent voor z’n omgeving op meer gemengd bedrijf in een aantrekkelijke omgeving. Op naar de menselijke maat en biodiversiteit. Met de opgedane kennis van de afgelopen honderden jaren kunnen we goed vooruit. Beter en gezonder. Zonder industriële landbouw, drijfmest en geimporteerd krachtvoer. Tijd voor een goed gesprek.

Met uw keus maakt provincie transitie mogelijk

We moeten de boeren wel willen helpen, perspectief bieden naar transitie in de nabije toekomst. Gelukkig zijn er komende maand verkiezingen voor onze provincie. Het ideale moment om te kiezen voor omslag naar duurzaamheid, voor klimaat, voor ons landschap, ons eten en onze gezondheid. De provincie is de grootste beslisser over onze ruimtelijke omgeving en de inrichting daarvan. Ze draait aan de knoppen van de bestemming van onze grond en onze ruimte. Wil de provincie dat er minder grond beschikbaar komt voor intensieve landbouw, is zij het die het mogelijk maakt. Wil ze een commercieel megawindpark in het IJsselmeer? Dan kan dat, zo moeten we met spijt in het hart vaststellen. Wil ze het aantal geitenhouderijen inperken? Een vergadering en het is in gang gezet.

Perspectief zonder pijn

Bestemmingen, voorwaarden en bepalingen moeten gewijzigd om ruimte te bieden aan gezond boeren in Fryslân. De provincie kan bovendien met overheidsgeld boeren helpen middels voorfinanciering de keuze te maken voor gezonde, duurzame bedrijfsvoering of afscheid te nemen van een verlieslatend bedrijf. Boeren en burgers maken het Friese land: we moeten elkaar niet over de kling jagen in schuldvraag, maar elkaar bijstaan naar een toekomst met gezonde boerenbedrijven en een mooi, aantrekkelijk, biodivers landschap. Grip op bestaan en omgeving. Perspectief zonder pijn. Niet langer wachten. Het levert naast klimaat- en gezondheidswinst ook een geweldig, aantrekkelijk landschap om te wandelen, te fietsen en onderweg heerlijk te genieten.

Alles begint met een plan, het plan voor Fryslân: #FRL2030.

Lees op uw gemak: https://www.natuurlijk-fryslan.nl/issue/landschapspijn/

Zelfs de kledingindustrie is er klaar mee!

#biodiversiteit #PS2019 #landschapspijn

Spagaat aan de Friese kust

De minister is al afgehaakt, de aanvrager kan juridisch niet dwarsliggen, de Milieu Effect Rapportage MER rammelt, het zand is niet nodig. Toch vernachelen we straks het IJsselmeer, tasten we op grove wijze de historische en ecologische waarde van de unieke Friese IJsselmeerkust aan. Waarom wil het bestuur van gemeente De Fryske Marren 30 jaar lang en 24/7 industrieel zand laten winnen in ons IJsselmeer?

Zandwinning in het IJsselmeer bestaat al lang, alleen niet op de grote industriële schaal zoals Koninklijke Smals die wil voor de kust van Gaasterland, in een deel van een Natura 2000- gebied. Grote schaal betekent, industrieel, 24 uur per dag, 30 jaar lang vanuit een 22 meter hoog bouwcomplex op een vaste plek, tot 60 meter diep zand zuigen in een gebied van 2,5 vierkante kilometer. Met permanente (licht)vervuiling aan de horizon, met continue geluidsoverlast, met volstrekt ongewisse gevolgen voor de natuur en voor de leefomgeving. Je vraagt je af wat er Koninklijk is aan de bijna dwangmatige wil om dit idee door te drijven.

De Friese zuidwest kust van het Gaasterland is een bijzonder gebied. Het is historisch en ecologisch van grote waarde. Het is de enige plek waar de aloude Zuiderzeekust het oude Friese land streelt, teistert en omarmt en waar water en land een wonderschone synergie vormen. Bijzondere natuur, geliefd bij velen en van grote waarde voor de directe omgeving.

Waar staat de overheid?

Het IJsselmeer is daarnaast een populair recreatie en watersportgebied. Met de plannen van Smals zet de gemeente De Fryske Marren het mes in nu nog 250 hectare openbaar water, zo geeft de zandwinner zelf toe. Want behalve zeven hectare industriegebied die worden opgeofferd aan bebouwing voor Smals, is een gebied van 250 ha straks niet meer vrij te bevaren of te bevissen.

De ene overheid (het Rijk) bepaalt de grote lijnen van wat mag en niet mag in onder andere het IJsselmeergebied met de Natura 2000- richtlijn. In het gebied dat Smals wil vernachelen, staat die richtlijn geen zandwinning toe. Andere overheden (gemeente De Fryske Marren en provincie Fryslân) omzeilen dat vrolijk door in te breken op die afspraak binnen Natura 2000. De gemeente past het bestemmingsplan aan, de ander (provincie) ziet geen enkele bedenking. Ik begrijp daar geen snars van. Geen bedenkingen? Met de keuze voor megalomane windparken in het IJsselmeer met name door provincie Fryslân is de natuurlijke waarde van een groot en waardevol gebied al fors aangetast en zijn de panelen gaan schuiven. Bij die grootschaligheid komt nu de zandindustrie die 24 uur per dag, zeven dagen per week 30 jaar lang op 60 meter diepte de ondergrond leegzuigt.

Smeergeld

De verplichte Milieu Effect Rapportage blijkt een wassen neus, zo stelt ook hoogleraar bestuurskunde Michiel de Vries. De rapportage rammelt, omdat ze concreet inhoudelijk niet hoeft in te gaan op nadelige effecten voor natuur en omgeving; de CDA- wethouder van De Fryske Marren die voor de zandwinning is, vindt dat zelf ook. Ook de toetsingscommissie MER vond het rapport onvoldoende, maar die bezwaren zijn nooit nader aangevuld. Kennelijk te lastig. Voor de gemeente helpt het wellicht dat zij van zandwinner Smals €3,5 miljoen krijgt ter compensatie. Dat geld gaat in een gemeentelijke pot voor natuur en duurzaamheid. Dus eerst help je historische natuur en leefomgeving vakkundig om zeep, daarna pomp je dat zanderige smeergeld in nieuwe natuur om de hoek. Komt daar ook een bordje bij, met dank aan…? Misschien moet het CDA toch nog eens de paragraaf ‘rentmeesterschap’ bestuderen.

Is er een nationaal belang? Ja, zegt uiteraard de zandwinner. Ja, zegt dus ook de belanghebbende wethouder. Bijzonder, want nu al gaat 15 % van uit rivieren gewonnen zand naar België. En de minister in kwestie, Cora van Nieuwenhuis, heeft al aangegeven dat mocht de gemeente alsnog van de plannen wil afzien, zij niet dwars gaat liggen. Het valt dus heel erg mee met dat nationaal belang. OK, Rijkswaterstaat ontvangt € 144 miljoen zandsmeergeld van Smals, dus wellicht dat zij vindt dat ze een nog belang hebben.

Ik hoop dat gemeente De Fryske Marren tot inkeer komt. Het is een onzalig plan, slecht voor natuur en milieu, slecht voor de recreatie op en rond het IJsselmeer, geheel overbodig en schadelijk voor de historische leefomgeving. Koester de bijzondere waarden van ons Friese landschap voor mens en dier. Zeg nee tegen grootschalige zandwinning voor de Gaasterlandse kust.

Meer informatie:

De prachtige verbeelding van Rob Busquet: Ons IJsselmeer, laat je geen zand in de ogen strooien

Je kunt het maar één keer bederven: NOS

Na grootschalige windparken, nu industriële zandwinning: Artikel NRC

Stichting Waterrecreatie: Al lang kritiek op plan Smals.

Industrie of natuur? De MER als wassen neus: Website IJsselmeervereniging

Van de gemeente De Fryske Marren

Teken tegen de zandwinning