“De Friezen hebben hun landschap om zeep geholpen”

Om met de deur in huis te vallen: een groot deel van Fryslân is opgeofferd aan de schaalvergroting in de (zuivel)landbouw. De efficiency waarmee we ons weidelandschap hebben beroofd van z’n schoonheid en natuurlijke waarden heeft echter z’n langste tijd gehad. Weg met die oneindige grasmatten! Op naar een biodivers aantrekkelijk landschap zonder pijn en met een gezond klimaat. Kunnen we ook weer lekker genieten tijdens het wandelen en fietsen!

Vorig weekend las ik een ingetogen stuk in LC over de voortdurende aantasting van het bijzondere coulisselandschap rondom Bitgummole. Het is schrijnend te lezen hoezeer bewoners bijna worden gedwarsboomd in hun streven landschappelijke en natuurhistorische waarde te behouden. Het leed verergert dag na dag, de schaalvergroting in de landbouw dendert voort, alsof het walhalla alsnog kan worden bereikt. Dat terwijl in boerenkringen zelfs een van de grootste accountantsorganisaties, Countus, al tot vaststelling is gekomen dat het schaalvergrotingsverdienmodel volledig achterhaald is. Voor de boer, voor z’n inkomen, voor zijn grond, voor de kwaliteit van ons voedsel en voor onze leefomgeving. Alleen een paar grootbanken en megazuivelfabrieken eten er goed van.

Er op uit!

De provincie wil graag het wandelen en fietsen in Fryslân stimuleren en Recreatieschap Marrekrite sluit daar goed bij aan met een oproep in de krant gisteren voor steviger promotie van de milieuvriendelijke vrijetijdsbestedingen. Het draagt positief bij aan milieu en gezondheid en past uitstekend bij ons kleinschalige en fijnmazige landschap met goed bereikbare buurtschappen en dorpen. Er staat alleen nog niet bij dat er stevig geinvesteerd moet worden in de verbetering en completering van het netwerk van fiets- en wandelpaden en de aansluiting naar met name de dorpen; want als je wilt dat wandelen en fietsen gaat bijdragen, moet het wel omarmd door ons allemaal. En: laten we het alsjeblieft niet alleen doen voor ‘de toerist’ maar ook gewoon voor onszelf. Er op uit in eigen provincie!

‘n Torenflat aan de Herengracht

‘n Prima gedachte, ware het niet dat ons eens zo mooie landschap effectief naar de verdommenis is geholpen. Geert Mak liet het twee jaar geleden optekenen in Noorderbreedte (6 april 2017) naar aanleiding van de discussie en het boek over #landschapspijn van Jantien de Boer (@Jantienlc). Mak zei het treffend: “De Friezen hebben hun landschap om zeep geholpen. Alsof er een torenflat aan de Amsterdamse Herengracht is gebouwd, zo vervreemdend zijn de laatste veranderingen in het Friese weidelandschap. Wij willen controle terug over ons bestaan en over het landschap.”

Weg met drijfmest en krachtvoer

De aantrekkelijkheid van een ooit zo afwisselend landschap, dat per streek zo kenmerkend verschilde in begroeiing en beleving is verpatst aan efficiënt grondgebruik ten behoeve van met name de zuivelindustrie. Eindeloze grasmatten in vijftig tinten groen wisselen elkaar af, bomen leggen stuk voor stuk het loodje. Lekker wandelen en fietsen hoor, je kunt alle kanten opkijken zonder enige vorm van afwisseling, intimiteit of beschutting.

Sinds dat moment, twee jaar geleden, zijn we nauwelijks opgeschoten. Hier en daar een berm met bloemen maar dat is het wel. Ik pleit voor heldere keuzes. Gezond Boeren op een gezonde bodem, met korte voedselketens en betaalbare voeding, de boer weer producent voor z’n omgeving op meer gemengd bedrijf in een aantrekkelijke omgeving. Op naar de menselijke maat en biodiversiteit. Met de opgedane kennis van de afgelopen honderden jaren kunnen we goed vooruit. Beter en gezonder. Zonder industriële landbouw, drijfmest en geimporteerd krachtvoer. Tijd voor een goed gesprek.

Met uw keus maakt provincie transitie mogelijk

We moeten de boeren wel willen helpen, perspectief bieden naar transitie in de nabije toekomst. Gelukkig zijn er komende maand verkiezingen voor onze provincie. Het ideale moment om te kiezen voor omslag naar duurzaamheid, voor klimaat, voor ons landschap, ons eten en onze gezondheid. De provincie is de grootste beslisser over onze ruimtelijke omgeving en de inrichting daarvan. Ze draait aan de knoppen van de bestemming van onze grond en onze ruimte. Wil de provincie dat er minder grond beschikbaar komt voor intensieve landbouw, is zij het die het mogelijk maakt. Wil ze een commercieel megawindpark in het IJsselmeer? Dan kan dat, zo moeten we met spijt in het hart vaststellen. Wil ze het aantal geitenhouderijen inperken? Een vergadering en het is in gang gezet.

Perspectief zonder pijn

Bestemmingen, voorwaarden en bepalingen moeten gewijzigd om ruimte te bieden aan gezond boeren in Fryslân. De provincie kan bovendien met overheidsgeld boeren helpen middels voorfinanciering de keuze te maken voor gezonde, duurzame bedrijfsvoering of afscheid te nemen van een verlieslatend bedrijf. Boeren en burgers maken het Friese land: we moeten elkaar niet over de kling jagen in schuldvraag, maar elkaar bijstaan naar een toekomst met gezonde boerenbedrijven en een mooi, aantrekkelijk, biodivers landschap. Grip op bestaan en omgeving. Perspectief zonder pijn. Niet langer wachten. Het levert naast klimaat- en gezondheidswinst ook een geweldig, aantrekkelijk landschap om te wandelen, te fietsen en onderweg heerlijk te genieten.

Alles begint met een plan, het plan voor Fryslân: #FRL2030.

Lees op uw gemak: https://www.natuurlijk-fryslan.nl/issue/landschapspijn/

Zelfs de kledingindustrie is er klaar mee!

#biodiversiteit #PS2019 #landschapspijn

Toerisme Friesland 4.0: Het Witte Botenplan

Van A naar B; met de Witte Boot van Abbegaasterketting naar Rottevalle

Het Friese fundament verdient een integrale investering in mienskip, innovatie, werkgelegenheid en duurzaamheid. Toerisme 4.0: investeer, innoveer en profiteer van het Friese water. 

Friesland heeft de mooiste, beste, meest uitgestrekte en meest fijnmazige regionale waterrijke cultuur en infrastructuur van Nederland, met navenante rijke historie van scheeps- en jachtbouw, ambachten, beurtvaart, handelsvaart, zeevaart en watersport. Van Rottevalle tot Lemmer, van Oostmahorn tot Harlingen, je kunt (bijna) overal komen, van overbekende en populaire locaties als het Sneekermeer tot aan minder bekende, maar prachtige cultuurhistorische charmeplekken als Allingawier. We hebben de afgelopen decennia weer honderden miljoenen provinciaal en gemeentelijk overheidsgeld geïnvesteerd in meer en betere waterverbindingen en verbetering van faciliteiten. De vraag is: wat doen we verder?

Hier ligt de Zee, daar is het water

Ondertussen verandert het aantal traditionele watersporters, is er een omslag van eigendom naar gedeeld bezit, worstelen we met de vraag hoe we ons werkende ecosysteem inclusiever kunnen vormgeven en bezinnen we ons op de vraag hoe de mienskip te verstevigen en krimp om te zetten in kansen. En we geven miljoenen uit aan de grootste reclamecampagne sinds tijden, Culturele Hoofdstad LF2018 waarbij we hopen dat de nalatenschap ons veel meer gaat opleveren dan het moois en goeds van dit jaar. Investeren in de toekomst van waterrijk Friesland loont in veel opzichten.

Tresoar’s Bert Looper pleit in Hier ligt de Zee voor meer cultuurhistorisch toerisme in Fryslân en ik kan me daar heel veel bij voorstellen. Fryslân is veelomvattend verrassend, het biedt ons al jaren rust, inspiratie en plezier, het is optimaal genieten zonder veel tijd onderweg te zijn en het brengt ons varend, fietsend en wandelend dichter bij de schoonheid en rijkdom van m’n eigen omgeving.

Innoveer watertoerisme

Het is altijd zaak te blijven vernieuwen. Tijd dus voor het Friese Witte Botenplan (inderdaad, met sympathie voor de Amsterdamse bedenkers gejat). Dit is ook een plan dat veel verder gaat dan z’n fietsen-oorsprong. Met overheden, onderwijs en ondernemers is het Friese Witte Botenplan te verheffen naar een inclusief en duurzaam plan om een vloot innovatieve, duurzame, recreatieve huursloepen en -jachten te bouwen, te onderhouden en te verhuren op allerlei locaties in Friesland met een netwerk van halers en brengers om de Witte Boot overal in Friesland te kunnen benutten en dus niet alleen op louter commercieel interessante plekken, zoals nu het geval is. Met de netwerken van fiets- en wandelpaden in de provincie, kunnen we direct mooie koppelingen maken, het organisatorische deel er van is verankerd bij het Recreatieschap Marrekrite. We hebben het allemaal: laten we het versterken.

We hebben de waterrijke infrastructuur, de kennis, het vakmanschap, de productielocaties; we hebben mensen genoeg en zien onszelf graag als innovatief, duurzaam en eigenzinnig. Water zit net als transport in de genen, we hebben naast klassieke vereisten als ontwerpkennis, constructie, botenbouw, logistiek en planning ook slimme technologen, een fijnmazig waterrijk en cultuurhistorisch boeiend netwerk van vaarwegen, waterwerken, buurtschappen, dorpen en steden om van volop te genieten; alle voorwaarden zijn er, dus we kunnen aan de slag. Friesland dat het verhaal en de betekenis van het water vertelt en openbaart, iedere dag, ieder moment van het jaar. Een heerlijke historie met een grote culturele diversiteit.

Huidige verhuur vloot ’n beetje treurig

Nee, niet piepen dat iets niet kan of mag, nee, gewoon over je eigen bestaande muurtje stappen om samen iets unieks en groots te doen dat volledig ten goede komt aan onszelf in alle uithoeken van deze machtig mooie provincie. Bijkomend voordeel is dat huurvloot anders bekeken en gewaardeerd gaat worden en er meer vernieuwd kan worden, want in vorm, uitvoering en duurzaamheid bezien is het voor het overgrote deel treurig gesteld met de huurjachten op het Friese water.

Het idee is iets te bieden dat er nog niet is en waarmee we meer mensen op een moderne manier in Friesland kunnen laten vertoeven. Een manier om niet alleen “toeristen” iets unieks te bieden dat er nog niet is: wie nu een boot huurt moet altijd vanuit een handige locatie een rondje bedenken om weer op de huurplek uit te komen. Maar behalve “toeristen” kunnen we juist ook meer Friezen kennis te laten maken met alles dat aan ons water gelegen is. Ja, het is ook een kans om mensen die nooit op vakantie kunnen gaan, iets te bieden uit een gemeenschappelijke pot naar rato van inkomen. Ik weet uit jaren zeilschool-ervaring waarbij wij de kans hadden via een aanpalende stichting mensen financieel bij te staan en vakantie voor kinderen mogelijk te maken, hoe ongelooflijk veel zoiets in een mensenleven kan betekenen. Vakantie doet iedereen goed, maar doe het dan vooral lekker in je eigen omgeving.

Draag bij aan het eigen fundament

We leggen met het Friese Witte Botenplan onszelf de eis op dat we alles van het hele plan zelf doen en het onszelf en onze omgeving gunnen. Versteviging van het Friese fundament begint bij onszelf en geld lokaal en regionaal uitgeven. Vraag je niet af wat het plan kan tegenhouden, maar bedenk hoe je deze heerlijke Friese droom omzet in realisatie.

In het licht van deze tijd: u mag met het plan aan de slag. Doe het en doe het goed: van en voor Friesland. Wij & het water.