“De Friezen hebben hun landschap om zeep geholpen”

Om met de deur in huis te vallen: een groot deel van Fryslân is opgeofferd aan de schaalvergroting in de (zuivel)landbouw. De efficiency waarmee we ons weidelandschap hebben beroofd van z’n schoonheid en natuurlijke waarden heeft echter z’n langste tijd gehad. Weg met die oneindige grasmatten! Op naar een biodivers aantrekkelijk landschap zonder pijn en met een gezond klimaat. Kunnen we ook weer lekker genieten tijdens het wandelen en fietsen!

Vorig weekend las ik een ingetogen stuk in LC over de voortdurende aantasting van het bijzondere coulisselandschap rondom Bitgummole. Het is schrijnend te lezen hoezeer bewoners bijna worden gedwarsboomd in hun streven landschappelijke en natuurhistorische waarde te behouden. Het leed verergert dag na dag, de schaalvergroting in de landbouw dendert voort, alsof het walhalla alsnog kan worden bereikt. Dat terwijl in boerenkringen zelfs een van de grootste accountantsorganisaties, Countus, al tot vaststelling is gekomen dat het schaalvergrotingsverdienmodel volledig achterhaald is. Voor de boer, voor z’n inkomen, voor zijn grond, voor de kwaliteit van ons voedsel en voor onze leefomgeving. Alleen een paar grootbanken en megazuivelfabrieken eten er goed van.

Er op uit!

De provincie wil graag het wandelen en fietsen in Fryslân stimuleren en Recreatieschap Marrekrite sluit daar goed bij aan met een oproep in de krant gisteren voor steviger promotie van de milieuvriendelijke vrijetijdsbestedingen. Het draagt positief bij aan milieu en gezondheid en past uitstekend bij ons kleinschalige en fijnmazige landschap met goed bereikbare buurtschappen en dorpen. Er staat alleen nog niet bij dat er stevig geinvesteerd moet worden in de verbetering en completering van het netwerk van fiets- en wandelpaden en de aansluiting naar met name de dorpen; want als je wilt dat wandelen en fietsen gaat bijdragen, moet het wel omarmd door ons allemaal. En: laten we het alsjeblieft niet alleen doen voor ‘de toerist’ maar ook gewoon voor onszelf. Er op uit in eigen provincie!

‘n Torenflat aan de Herengracht

‘n Prima gedachte, ware het niet dat ons eens zo mooie landschap effectief naar de verdommenis is geholpen. Geert Mak liet het twee jaar geleden optekenen in Noorderbreedte (6 april 2017) naar aanleiding van de discussie en het boek over #landschapspijn van Jantien de Boer (@Jantienlc). Mak zei het treffend: “De Friezen hebben hun landschap om zeep geholpen. Alsof er een torenflat aan de Amsterdamse Herengracht is gebouwd, zo vervreemdend zijn de laatste veranderingen in het Friese weidelandschap. Wij willen controle terug over ons bestaan en over het landschap.”

Weg met drijfmest en krachtvoer

De aantrekkelijkheid van een ooit zo afwisselend landschap, dat per streek zo kenmerkend verschilde in begroeiing en beleving is verpatst aan efficiënt grondgebruik ten behoeve van met name de zuivelindustrie. Eindeloze grasmatten in vijftig tinten groen wisselen elkaar af, bomen leggen stuk voor stuk het loodje. Lekker wandelen en fietsen hoor, je kunt alle kanten opkijken zonder enige vorm van afwisseling, intimiteit of beschutting.

Sinds dat moment, twee jaar geleden, zijn we nauwelijks opgeschoten. Hier en daar een berm met bloemen maar dat is het wel. Ik pleit voor heldere keuzes. Gezond Boeren op een gezonde bodem, met korte voedselketens en betaalbare voeding, de boer weer producent voor z’n omgeving op meer gemengd bedrijf in een aantrekkelijke omgeving. Op naar de menselijke maat en biodiversiteit. Met de opgedane kennis van de afgelopen honderden jaren kunnen we goed vooruit. Beter en gezonder. Zonder industriële landbouw, drijfmest en geimporteerd krachtvoer. Tijd voor een goed gesprek.

Met uw keus maakt provincie transitie mogelijk

We moeten de boeren wel willen helpen, perspectief bieden naar transitie in de nabije toekomst. Gelukkig zijn er komende maand verkiezingen voor onze provincie. Het ideale moment om te kiezen voor omslag naar duurzaamheid, voor klimaat, voor ons landschap, ons eten en onze gezondheid. De provincie is de grootste beslisser over onze ruimtelijke omgeving en de inrichting daarvan. Ze draait aan de knoppen van de bestemming van onze grond en onze ruimte. Wil de provincie dat er minder grond beschikbaar komt voor intensieve landbouw, is zij het die het mogelijk maakt. Wil ze een commercieel megawindpark in het IJsselmeer? Dan kan dat, zo moeten we met spijt in het hart vaststellen. Wil ze het aantal geitenhouderijen inperken? Een vergadering en het is in gang gezet.

Perspectief zonder pijn

Bestemmingen, voorwaarden en bepalingen moeten gewijzigd om ruimte te bieden aan gezond boeren in Fryslân. De provincie kan bovendien met overheidsgeld boeren helpen middels voorfinanciering de keuze te maken voor gezonde, duurzame bedrijfsvoering of afscheid te nemen van een verlieslatend bedrijf. Boeren en burgers maken het Friese land: we moeten elkaar niet over de kling jagen in schuldvraag, maar elkaar bijstaan naar een toekomst met gezonde boerenbedrijven en een mooi, aantrekkelijk, biodivers landschap. Grip op bestaan en omgeving. Perspectief zonder pijn. Niet langer wachten. Het levert naast klimaat- en gezondheidswinst ook een geweldig, aantrekkelijk landschap om te wandelen, te fietsen en onderweg heerlijk te genieten.

Alles begint met een plan, het plan voor Fryslân: #FRL2030.

Lees op uw gemak: https://www.natuurlijk-fryslan.nl/issue/landschapspijn/

Zelfs de kledingindustrie is er klaar mee!

#biodiversiteit #PS2019 #landschapspijn

@LF2018: van Leeuwarder pleinen naar Allingawier

Allingawier: de verfrissing van het weidse Friesland, charme van Friese dorpen aan het water, varend erfgoed naast ‘t bruggetje. Van opening op de Leeuwarder pleinen tot het Friese Museumdorp Allingawier: mijn cultuur @LF2018. 

Het landschap is het landschap waar ik ooit verliefd op werd, zeilend en bomend tussen rietkragen van dorp naar dorp. God verdween volgens Geert Mak ondertussen uit Jorwerd en waterkantse rietkragen ondergingen in dezelfde tijd hun lot, weggedrukt door toenemende recreatie en pragmatische beslissers die dol bleken op het stapelen van basaltblokken. Gelukkig keert het riet steeds weer vaker terug tussen de blokken. Het tempert de harde kanten van het gestapelde, het verfraait m’n blik op de wereld, het wuift me toe, buigt het hoofd in harde wind en blijkt iedere keer weer ongeknakt overeind te kunnen komen. Veerkracht.

Dit weekend opent LF2018, Culturele Hoofdstad. Al dagen wordt er om me heen gebouwd, gerepeteerd, belicht en het openingsweekend is gesprek van de dag. Gisteravond genoot ik van het luisteren naar verhalen op tal van plekken in de stad die mijn stad is. De stilte om te luisteren ervaar ik niet iedere dag, zo middenin mijn stad. Onderweg van hartje Leeuwarden naar een keukentafelgesprek over windmolens passeer ik Allingawier en besluit er daarom op de terugweg te stoppen om te genieten in het Museumdorp dat het verhaal van Friese voorvaderen verteld als onderdeel van de Aldfears Route. Een kwartiertje luisteren naar de stilte van dit moment in de stegen, te staren op het bruggetje en de Friese weidsheid te ervaren met het varende erfgoed aan de wallekant met even verderop rietkragen die niet gehinderd door basaltblokken tot wasdom zijn gekomen.  Aan het nieuwe restaurant wordt de laatste hand gelegd, historie blijkt een springlevende idylle. Ook Allingawier is klaar voor 2018.

Terug in de schoot van de hoofdstad laveer ik tussen kabels en het podium voor de Harmonie, het skutsje ligt verlicht te wachten op haar hoog bezoek voor vanavond. Zouden al die geëerde gasten wel eens van Allingawier gehoord hebben?