Ontwikkeling WTC: belastinggeld financiert leegstand

Het WTC- gebied en het nieuwe Cambuurstadion staan in de schijnwerpers. De gemeenteraad is aan zet: hoe kijkt zij aan tegen de majeure uitbreiding van winkel- en horecaoppervlakte die zo behendig is vervlochten met de bouw van het stadion? Het toverwoord “Cambuur” lijkt een kritische weging van de planontwikkeling in de weg te staan. Toch betalen wij er de rekening voor.

De planologische ontwikkeling van het WTC- gebied is gevoed door de wens van een nieuw Cambuurstadion en komt voor decennia vast te staan. Die wens staat een nuchtere weging tussen maatschappelijk en privaat belang in de weg. Het belang van een nieuw Cambuurstadion is iets heel anders dan gebiedsontwikkeling vol detailhandel, leisure en megahoreca. De projectontwikkelaars voelen het wensdenken voor een nieuw voetbalstadion heel goed aan en weten dat de koppeling van stadion aan hun wensen de kans van slagen voor het geheel vele malen groter maakt. Het is aan de gemeenteraad scherp het onderscheid te blijven maken, want zij -en daarmee de stad- betaalt een deel van de (maatschappelijke) rekening. De noodzaak om duurzamer te denken vraagt om stevige reflectie op de plannen. Want met de kennis van nu, doe je morgen niet meer wat je gisteren misschien nog wel zou doen. ,,De bal ligt op de stip”, zei burgemeester Crone hoopvol in z’n nieuwjaarstoespraak. ,,We hebben een lange aanloop genomen, dus is het tijd de bal in te schieten.” De vraag is wel hoe verwoestend de bal is die de raad geacht wordt in te schieten.

Ik heb eerder mijn twijfels geuit over het nieuwe Cambuurstadion, maar de tijd maakt verzet zinloos. Het Cambuurhart van een deel van Leeuwarden en de intensiteit van de Leeuwarder politiek om dat geel- blauwe hart te behagen, is zo groot dat een goed gesprek over nut, noodzaak en wenselijkheid van een nieuw stadion op een andere locatie dan de huidige, verleden tijd is. Een nieuw voetbalstadion bouwen is echter iets anders dan met inzet van miljoenen belastinggeld de stad op te zadelen met duizenden meters overbodige winkel- en horecaruimte.

Bouwen voor de leegstand

We weten dat voor Fryslân een verdere daling van het inwoneraantal is voorzien, ook al groeit studentenstad Leeuwarden nog even. Het gemiddelde inkomensniveau ligt in heel Fryslân onder het landelijk gemiddelde en dat cijfer is met 12 tot 14 procentpunten het meest negatief in dit deel van de provincie, het gebied inclusief Leeuwarden; het in de afgelopen jaren al fors toegenomen winkelmeters veroorzaakt meer en meer leegstand en afstemming tussen gemeenten over de invulling van de “retail” in de provincie is noodzakelijk. (Uit: Koopstromenonderzoek provincie Fryslân 2017. ) Dat zijn interessante gegevens op het moment dat de lokale overheid Leeuwarden met beoogde geldelijke steun van provincie Fryslân investeert in de combinatie van voetbalstadion met detailhandel.

Gemeente faciliteert kannibalisme

Leeuwarden geldt als koopstad van Fryslân vanuit een traditionele detailhandelsvisie. In de toekomst van de retail gaat het echter over verdere afname van het totaal aantal vierkante meters, over meer diversiteit en verschuiving, meer beleving en mengvormen, over verdere schaalvergroting en vooral over de effecten van technologische ontwikkeling, online koopgedrag en gevolgen zoals toenemende 24- uurs distributie. In het Koopstromenonderzoek en in veel andere retailvisies, is een ding heel duidelijk: er zijn al jaren te veel meters winkeloppervlak en iedere uitbreiding gaat ten koste van het bestaande. Bij het WTC komt meer dan 20.000 vierkante meter extra winkelruimte. Dat gaat ten koste van winkelruimte elders in de (binnen)stad. Dat betekent dat de gemeente bouwen voor de leegstand faciliteert.

Voor de voorziene meters mega- horeca op het WTC geldt hetzelfde: de grenzen aan de groei zijn bereikt, dus wat wil je als gemeente mogelijk maken? LF2018 was een eenmalig groots feest in economisch en dus ook horeca- opzicht. Nieuwe, grote horecazaken aan de rand van de (binnen)stad, zullen echter kannibaliserend werken, omdat het aantal mensen dat er komt, nu niet bepaald toeneemt, eerder af. Faciliteert de gemeente dat omdat “we” een nieuw Cambuurstadion willen; wat heeft het een met het ander te maken? De projectontwikkelaars hebben het al vaker gezegd in dit dossier: het één kan niet zonder het ander en gaat het één niet door, komt er geen stadion van Cambuur. Dat is slechts hun wens, want maatschappelijk zijn die winkelmeters onwenselijk en is het heel ongezond te sturen op de angst dat “we” anders geen nieuw stadion “krijgen.” Dat mag jij dan als volksvertegenwoordiger uitleggen, lijken ze te willen zeggen.

Raadsleden hebben verantwoordelijkheid

Duurzaamheid en circulaire economie zijn begrippen die je zelden leest in beleid over detailhandel of hoort in de retailbranche. In Leeuwarden gebruikt het college die woorden als het haar uitkomt, maar in planologie en retail- ontwikkeling zie ik het nog niet terug. Vreemd voor een stad die zegt zoveel duurzame ambities te hebben. Tegelijk ook niet vreemd, want detailhandel en retail in brede zin, zijn bij uitstek exponenten gebleken van economische groei: het dogma van kopen, kopen en nog meer, nog vaker, sneller en goedkoper kopen. Zoals ik vorige week schreef in mijn #container-blog: het kan, dus het moet.

Raadsleden zijn behalve mede- beleidsmakers ook consumenten en hebben dus een stevige verantwoordelijkheid. Wat maken zij mogelijk met die extra vierkante meters winkelruimte en horeca, of, wat verwoesten ze? Voor wie doen ze dat? Hoe sociaal- economisch duurzaam is dit voor de stad, haar inwoners, bestaande bedrijven, hun personeel en ons leefmilieu?

Duurzaam ontwikkelen

Er kunnen nog veel vragen worden gesteld bij de ontwikkeling van het WTC winkelgebied. Hoeveel ruimte en hoeveel belastinggeld wil de gemeenteraad van Leeuwarden bieden aan niet-duurzame en kannibaliserende winkel- en horecameters? Is er zoals in 2017 in het Koopstromenonderzoek van provincie Fryslân duidelijk geadviseerd, overleg geweest inzake detailhandel ontwikkeling met andere gemeenten en wat zijn de uitkomsten? Hoe graag faciliteert de gemeenteraad veel meer extra autoverkeer met alle overlast voor de omgeving? Hoe graag wil je meewerken om een deel van de binnenstad die je met z’n allen zo bejubelt, gestaag af te breken met behulp van belastinggeld? Hoeveel zijn alle andere bouwmarkten, meubel, woninginrichtingszaken en wijkwinkels je waard? Wie zet onder al die overbodige vierkante retail, bioscoop en megahorecameters met gevoel en urgentie voor deze tijd van klimaatdenken, duurzame ontwikkeling en gezond financieel beleid zijn of haar handtekening? Het argument dat de tijd voor Cambuur dringt is ongezond. Het stuurt op angst in plaats van rationele overwegingen voor een duurzame stad.

De wens voor een nieuw Cambuurstadion mag niet als argument gebruikt worden om het WTC- gebied in de voorgenomen richting te ontwikkelen. Deze ontwikkeling is financieel en maatschappelijk kostbaar: miljoenen van de stad gaan straks ten koste van onze (binnen)stad, van onze leefomgeving en een meer duurzame toekomst. Met de kennis van nu en de snel toenemende relevantie van duurzamer denken, moet het plan ten aanzien van de vele meters extra commerciële ruimte serieus worden heroverwogen. Want wat goed is voor de portemonnee van vastgoed- en projectontwikkelaars, is niet automatisch goed voor Leeuwarden.

Mijn treurige gevoel bij de #LF2018-opening

De verwachtingen waren torenhoog, de uitvoering viel mij tegen. ‘n Beetje treurig om het met Maxima te zeggen. Mijn gevoel bij de #LF2018-opening.

Vrijdagavond was een feestje. Het voelde dichtbij, wij van alle leeftijden zaten in kringen in scheepsruimen en huiskamers gespannen en volle aandacht te luisteren. Naar de mijmeringen van ‘t kind aan boord met pake en beppe, luisteren naar ‘t bakje van Beinte. De zaterdagochtend was rustig, op toeristen na. De stad moest nog ontwaken of met andere zaken bezig. In de middag kwam ‘t snel op gang en rondleidingen gevend naar bijzondere plekken in de Kleine Kerkstraat voelde, zag, sprak en hoorde ik de toenemende drukte van heel-dichtbij-mensen tot van-overal-vandaan mensen die zelfs last minute nog een hotel boekten vanwege het fijne gevoel. Het gonsde, hing in de lucht, prikkelde fantasie en portemonnee, de sfeer was opperbest ontspannen, tussen ingetogen genietend en uitbundig uitgelaten, zat aan het einde van de middag iedere gelegenheid waar gegeten en gedronken kon worden gezellig stampvol.

Vertraging

Voor de opening kozen we het plein dichtbij huis, het Hofplein en Gouverneursplein. Ik begreep niet waarom we stonden te wachten, het zou toch om 21.15 uur beginnen? Maar ach, de stemming was ondanks het waterkoude nat om onze hoofden opperbest, vermaken kunnen wij ons wel. De vertraging voor lief nemend, begon het, pal boven onze hoofden en om ons heen; de aankondiging ontging me, de man en z’n geluid waren er, maar de tekst kwam niet door.

Het programma ging door tot het klaar was. Ik zag prachtige animaties en overgangen, ervoer muziek, zag mensen, beweging, kleur, tekst, beeld. Het had vast prachtig kunnen zijn, maar ik miste spanningsopbouw en apotheose. Ik zag Nynke wel, maar het geluid was nog steeds bar slecht of niet synchroon en dan valt er weinig te apotheosen. Iris ging ook zingen en frunniken aan een oortje, het geluid klopte niet, dat had ik al gezien en gehoord. Het leek net zo’n slecht in het Duits nagesynchroniseerde film, zoals je dat vroeger nog wel zag.

Angela en Erik

Toen de rest van ons fijne gezelschap na ‘n goed glas en dito gesprek huiswaarts toog, gingen we er aan de keukentafel voor zitten: de opgenomen tv- registratie. Ik begreep wat werd beoogd, maar bijster boeiend was het niet. Beter geluid, dat wel, zo had ik het niet gehoord op het plein. Frits Sissing heeft me nooit kunnen bekoren en die mening hoef ik ook nu niet bij te stellen. Waarom we Angela Flikken Schijf plotseling Mata Hari laten volgen begrijp ik niet, noch waarom Erik de zingende schaatser Hulzebosch in beeld verschijnt. Nee, zulke uitzendingen gaan zelden over de inhoud, over waar het over zou moeten gaan. Het gaat over kijkcijfers en die zijn, zo lees ik vandaag, uitgekomen op 847.000. Betere sterren geven meer resultaat, dus waarom waren die niet ingehuurd? De provincie twittert vandaag: “40.000 bezoekers en 847.00 tv- kijkers. Drukke start van een mooi jaar.” Het enthousiasme spettert er vanaf. Het bezoekersaantal had ik op basis van diverse uitspraken eerder deze week publicitair al vermoed, zo ergens tussen de 30 en 50.000…

De twitteraars

Ik mis de juichende fijne tweets van vaste twitteraars als burgemeester Crone, cultuurliefhebber Feitsma en ondernemend bestuurder Deinum. Iedere dag twitteren ze er vrolijk op los, zeker over Culturele Hoofdstad en gelijk hebben ze. Gisteren hadden ze hun slimme telefoons thuis laten liggen. Da’s of een beetje dom om het met Maxima te zeggen als je zoveel volgers hebt in een breed bestuurlijk netwerk of een gemiste kans om dezelfde reden. Ik weet het niet, misschien hadden ze het te druk op het officiële feestje. Vind ik ook treurig. Je weet dat het bobo wordt, maar hadden we het vanwege iepen mienskip niet één keer anders kunnen doen? Hadden we niet gewoon moeten zorgen dat minstens de helft van de genodigden ‘de Friese mienskip’ was geweest? En waarom waren de 2018- businessleden niet genodigd, dat was toch de afspraak?

Legacy

Was ik decor in een tv-uitzending? Dat kan een keuze zijn, maar zorg dan dat alle andere 16 miljoen niet- aanwezigen op z’n minst een wa-wa-waanzinnige uitzending hadden gezien, gekluisterd aan de buis, tranen trekkend met Nynke door ons onvergetelijk mooie en inspirerende landschap, verlangend meekijkend met Syb of, en, ach, televisie kan zo mooi en betoverend zijn.

Watergek en kennisrijk

Zo’n gelikte promofilm als aanloop naar de hoopvolle openingsregistratie. Ideaal decor dat Friesland van ons, met haar geweldige omgeving in combinatie met sfeervolle dorpen, machtig fijne steden, heerlijke historie en realiteit van watergek, waterrijk en waterkennisrijk land tussen werelderfoed Waddenzee, werelderfgoed Woudagemaal en prijs winnende watertechnologie en andere prachtige, zeer diverse, waardevolle mkb- bedrijven. Inderdaad, dan moet je om te beginnen Frits Sissy thuis laten en zelf een ijzersterk script schrijven waar de inhoud van af spat. Hoe kunnen we ooit anders legacy creëren? Of past die gemiste kans in mijn beeld van afgelopen week van allerlei bedrijven die van vooral te ver hier zijn gekomen om aan ons openingsfeestje uitvoering te geven? We hebben toch echt alles zelf in huis om dat te doen? Legacy begint met iedere dag zo goed en maximaal mogelijk concreet invulling geven aan het bijdragen aan je eigen economisch fundament. Ergo: koop vooral lokaal en regionaal in!

Iepen mienskip en het succes van dit Culturele jaar zit in wat wij met z’n allen bedenken en doen, mogelijk maken naar en voor elkaar en goed uitvoeren. Wij maken dit jaar, zo iepen moeten we zijn. En als we het niet doen of het momentum missen, zit dat misschien in onze cultuur.